Mój Wimmelbild. Wywiad z Sandrą Wollner

Z tegorocznego festiwalu w Cannes Sandra Wollner wyjechała jako zwyciężczyni sekcji Un Certain Regard. Everytime zachwyciło nie tylko jury, ale i krytyków oraz widzów na całym świecie. Otrzymało również wyróżnienie na naszych rodzimych Nowych Horyzontach. Już teraz ten nietuzinkowy dramat możemy oglądać w kinach za sprawą dystrybutora Jamnik Films. Z austriacką twórczynią rozmawiała z tej okazji nasza redaktorka Julia Palmowska.

Julia Palmowska: Niedawno prowadziłam dyskusję po Twoim filmie [NASZA RECENZJA] i na sali pojawiła się pewna para z interesującą historią – mieli okazję być w hotelu, który widzimy w filmie. Mówili o tych rejonach jako o swego rodzaju wymarłym mieście, gdzie spotkać można głównie starszych ludzi. Szczególnie urzekła ich pamiętna latarnia. Sama znalazłaś tę lokację?

Sandra Wollner: Tę akurat tak. Zastanawiałam się, gdzie pojechałaby taka kobieta – samotna matka z takim doświadczeniem. Ze zmarłą córką, której może nie widać, ale wciąż żyje z nimi. Myślałam też pragmatycznie: gdzie wybrałaby się z dziećmi, biorąc pod uwagę, że mieszkają w Berlinie. Może Majorka? A może spróbujmy czegoś jeszcze innego. Mój research i ludzie, z którymi rozmawiałam, podsunęli mi Teneryfę, gdzie nigdy wcześniej nie byłam. W czasie pisania scenariusza poleciałam tam z moim partnerem. Najpierw wybraliśmy się na południe i miałam wrażenie, że okej, faktycznie poleciałaby tam z dziećmi. Ale potem pojechaliśmy na północ. Akurat znalazłam nocleg na Airbnb, a ja generalnie rzadko znajduję jakieś fajne miejsca. Nie jestem w tym szczególnie dobra. Wiem, że są ludzie, którzy mają dar do trafiania na takie wyjątkowe lokacje. Jeśli masz takich wśród swoich przyjaciół, to jesteś szczęściarą. Ja do takich jednak nie należę, więc bardzo mnie to ucieszyło, tym bardziej, że hotel był praktycznie na plaży. Na plaży, która była tak kamienista, że nie dało się tam wejść. Kawałek dalej znajdowała się latarnia. Przeszliśmy się tam i od razu wiedziałam, że to jest nasza lokacja. Po prostu się zakochałam. 

Kompleks nazywa się Altagay, wybudowali go chyba pod koniec lat 60. Trudno to tak naprawdę nazwać hotelem. Może i była tam jakaś recepcja, ale przede wszystkim cały kompleks składał się z małych apartamentów kupowanych przez Hiszpanów, Brytyjczyków, Austriaków czy Niemców. Dlatego teraz jest tam tylu emerytów. Oczywiście przyjeżdżają też urlopowicze z Hiszpanii i nie tylko, choćby właśnie rodziny z dziećmi, ale nie jest to zbyt turystyczne miejsce. Sprawia wrażenie raczej takiej małej wioski rybackiej, w której nie znajdziesz też zbyt wielu miejsc do odwiedzenia. Możesz po prostu spacerować i podziwiać latarnię. Wybudowano ją chyba w latach 90. Ma tak osobliwy klimat. Z tymi wszystkimi punktami – latarnią, kompleksem – czułam, że to miejsce obejmuje sobą kilka dekad. Każdy obiekt z innej epoki, w innym stylu architektonicznym, ale jakimś sposobem wzajemnie korespondują. Takie miejsce poza czasem, które wydało mi się idealne.

Miejsce z wakacyjnym klimatem, ale i mrocznym twistem.

Miało w sobie taką szorstkość i piękno. I ludzie byli tam naprawdę mili. 

Everytime to w pewnym sensie film architektoniczny. Mocno osadza się w tym, co właściwie otacza bohaterów, w tym, co widać i czego nie widać, w liminalnych przestrzeniach. Niektóre miejsca śnią mi się po nocach. Chciałabym poznać historię tego wirtualnego wątku, równie architektonicznego, w stylu Minecrafta – z tego, co mi wiadomo, choć sprawia takie wrażenie, gra wcale Minecraftem nie jest.

Ta gra nazywa się Vintage Story – koncept jest podobny, stworzyli ją świetni i bardzo hojni ludzie. Pozwolili nam jej tu użyć, więc tym bardziej ich doceniam. Dziwnie o tym mówić w kontekście tego filmu, ale w tej grze o wiele łatwiej umrzeć niż w Minecrafcie, jest trudniejsza. Zresztą nie tylko w tej kwestii, uprawa, hodowla, zdobywanie pożywienia – wszystko jest tam trudniejsze. Ale ma też zabawne momenty, których nie eksplorujemy w filmie, kiedy nagle napotykamy jakiś glitch i na niebie pojawia się dziwne zwierzę. Samo granie w nią było bardzo interesujące. Nie umieściłam tych glitchów w filmie, bo wydawały się zbyt zabawne, ale mocno mnie zainspirowały.

Miałam poczucie, że jest to gra, w którą Jessie w kolejnym roku, jeśliby przeżyła, już by nie grała, że jakoś by z niej wyrosła. Ale w tamtym momencie jeszcze ją to zajmuje. Teraz po premierze filmu słyszę od wielu ludzi, że ich dzieci grają w podobne gry, ale że często nie chcą być wzajemnie w swoich grach, ponieważ możesz tam budować swoje światy. Czułam, że właśnie Jessie nie chce, żeby Mellie była w tym jej wirtualnym świecie, ale i nie chce, żeby Mellie się włóczyła wokół niej, zostawiała swoje rzeczy – ani w grze, ani w ich wspólnym pokoju. Wojna światów. Gra służy oczywiście jako taki prywatny świat Jessie i ma też swoją kulminację w finale.

Wydawało mi się to bardzo interesujące, że – tak jak powiedziałaś – mamy tu do czynienia z przestrzeniami liminalnymi, ale i takim miejscem pamięci. Przeglądamy albumy ze zdjęciami czy może teraz raczej chmury. Natomiast eksploracja świata gry, którą zbudował ktoś, kogo już nie ma, wydała mi się szczególnie intrygujące. Dziwnie to mówić o swoim własnym pomyśle, ale muszę to przyznać – poruszył mnie mój własny pomysł: to, że ta mała dziewczynka może przejść przez wirtualny świat, który zbudowała jej zmarła siostra.

„Everytime", reż. Sandra Wollner

Pierwszy seans pozostawił mi w pamięci film dość dziwny. Przy drugim szczerze się zaskoczyłam, jak „normalny” przez długą część metrażu jest. Ale znów… dotarłam do drugiej części, gdzie film schodzi na nieco bardziej osobliwe tony i wiem, że na kolejne miesiące pozostanę z takim obrazem w pamięci.

Everytime zaczęło się od tej zwyczajnej scenki, w której matka leży na kanapie i słucha swojej powracającej córki – przypomina sobie, jak brzmiał jej głos albo inne dźwięki, które wydawała. To wspomnienie jest tak żywe, że daje jej wrażenie obcowania z córką powracającą nie tylko w tej sferze pamięci, ale po prostu fizycznie. Potem dodałam do tego inne postacie i tak sobie z nimi siedziałam, obserwowałam, gdzie podążają. Od początku było dla mnie jasne, że chcę zrobić przyziemny dramat, który daje nam czas, żeby przyjrzeć się temu, co się dzieje z bohaterami. Jest na to dobre niemieckie słowo – „Wimmelbild” – jak w książkach z Waldo. Obrazek z dużą liczbą elementów, gdzie możesz sobie podpatrywać, co jest tu, a co tam. Chciałam takiego filmu, w którym ludzie będą musieli sami dowiedzieć się, co właściwie czują. Nie wszystko jest tutaj jasno powiedziane i dokładnie wyjaśnione. Czujesz, że coś drzemie pod skórą, że coś leży pod tą wierzchnią warstwą. Jak w tej scenie z dronem, gdzie widzimy, że ktoś obserwuje Ellę, albo kiedy Jessie na nas patrzy, albo kiedy wpatruje się w słońce w scenie na dachu. I powoli przechodzimy do czegoś innego, znacznie dziwniejszego. Na tym budowałam. Rozumiem, że niektóre wątki dezorientują widzów, dla mnie wszystko jest tam jasne, bo to napisałam, ale równocześnie cieszy mnie, że ludzie interpretują to na tak różne sposoby.

Choćby z O niedogodności narodzin wiemy, że lubisz wkładać kij w mrowisko i nie boisz się kontrowersyjnych tematów, więc pozwoliliśmy sobie w dyskusji na taką interpretację, że ostatecznie jest to film o porywaniu dzieci.

Oczywiście, patrząc na ostatnią część filmu, można tak to ująć. To było dla mnie ważne, żeby ludzie dostrzegali tutaj wiele rzeczy równocześnie. Niektóre z nich są zgodne z moimi intencjami. W końcu Ella szczerze wierzy, że to jest jej córka… ale jak to w ogóle możliwe? Świat nigdy nie uwierzy, że to jest jej dziecko. Musi być jednak jakiś logiczny powód. O coś takiego mi chodziło: ona w to wierzy, ale nikt nigdy nie pozwoliłby, żeby takie rozwiązanie było prawdą. Ta ambiwalencja między sercem a umysłem, racjonalnością.