The Greatest Story Ever Told – recenzja filmu „Odyseja”

Co ważne, olbrzymi rozmach i widowiskowość nie wykluczają w tym przypadku ludzkiej, empatycznej warstwy narracji. Oczywiście centralnym jej punktem jest sam Odyseusz, zaskakująco przypominający w swoim tragizmie J. Roberta Oppenheimera, łączący w sobie wielką odpowiedzialność z trudem radzenia sobie z konsekwencjami własnych ciężkich decyzji. Bohater spod Troi jawi się tutaj jako mądry wódz, rozumiejący rolę w jakiej się znalazł i z wyrachowaniem analizujący ryzyko, świadomy, że śmierć części załogi jest wkalkulowana w koszty operacji. Nie oznacza to jednak, że postać grana przez Matta Damona cynicznie gardzi ludzkim życiem. Każda śmierć stanowi dla niego cios, każdorazowo przyjmuje na siebie olbrzymi ładunek emocjonalny, jednocześnie dając do zrozumienia członkom załogi, że decyzja należała do niego, a ofiary nie zostały poniesione na darmo i przybliżają ocalałych do powrotu do upragnionej Itaki. Protagonista musi walczyć o morale załogi i posłuch, mając świadomość opłakanych konsekwencji potencjalnego buntu. Musi pogodzić to również z wolą bogów oraz tradycją. Niezwykle ważnym aspektem całej opowieści jest kwestia godnego pochówku, jak wiemy nie tylko z dzieł Homera, ale i z Antygony Sofoklesa, bardzo istotnego elementu tradycji i wierzeń. Władca Itaki zadecydował, że w momencie zagrożenia i potrzeby ucieczki pozostawienie ciała bez należytego rytuału jest uzasadnione, przez co spotkał się z krytyką zarówno swoich podwładnych, jak i gniewem nieukojonych dusz w Hadesie, wiernie walczących u jego boku za życia, a pozbawionych przywileju pośmiertnego spokoju. Warto zaznaczyć też, że podejście do chowania zmarłych stanowi jeden z kluczowych punktów wyraźnie zarysowanego sporu między Odyseuszem a bogami i tradycjami, wobec których bohaterowi zdarza się dystansować w momencie próby.

Nie tylko Odyseusz rysowany jest w tej historii jako postać dźwigająca olbrzymie brzemię emocjonalne. Warto zwrócić uwagę na postać wiernej żony Penelopy, łączącej w sobie wystawioną na publiczny widok personę tęskniącej, pozostającej w żałobie małżonki z niezwykle trudną rolą władczyni, nieformalnie podejmującej decyzje w obliczu pustego tronu, oraz jej syna, w którym buzuje młodzieńcza energia, a on sam zmuszony jest do stania w rozkroku pomiędzy byciem pełnoprawną głową rodziny a następcą tronu, który powinien biernie słuchać matki lub, co gorsza, gdy przyjdzie na to czas, ukorzyć się względem przyszłego ojczyma. Skoro już przy zalotnikach jesteśmy, nie sposób nie wspomnieć kilkoma słowami o Antinousie (Robert Pattinson), postaci tyleż odrażającej, co znakomicie zagranej i napisanej. Niewiele starszy od Telemacha mieszkaniec Itaki stanowi tutaj uosobienie cynicznego cwaniaka, chętnie korzystającego z pozycji siły, ale jedynie wtedy, kiedy jest całkowicie przekonany o fizycznej wyższości nad swoim przeciwnikiem, jednocześnie unikającego konfrontacji za każdym razem, kiedy wystawiany jest na realną próbę. Całą postać można odczytywać jako konsekwencję wychowania bez męskich wzorców w krainie, gdzie zdecydowana większość sprawnych mężczyzn posłana została na wieloletnią wojnę daleko za morzem. 

Postać, w którą wciela się gwiazdor serii Zmierzch, nie jest jedynym doskonale napisanym i odegranym przedstawicielem drugiego planu. Niezapomnianą i niezwykle ważną, mimo relatywnie niewielkiego czasu ekranowego, postać wykreował John Leguizamo, wcielający się w Eumajosa, niedowidzącego, wiernego sługę, niezachwianego w swojej misji doglądania domostwa i królestwa pod nieobecność Odyseusza. Doskonała okazała się również Samantha Morton w swojej krótkiej, lecz wyjątkowo intensywnej roli wiedźmy Kirke, spotkanej przez protagonistę i jego oddział na wyspie Ajai. Chociaż niektóre z drugoplanowych kreacji udało się poprowadzić wybitnie, nie zabrakło ról, po których aktorzy prześlizgnęli się, nie zostawiając wiele od siebie. Mam tu przede wszystkim na myśli rozczarowująco przezroczystą Zendayę, pojawiającą się kilkukrotnie jako Atena wspierająca Odyseusza i zsyłająca na niego swoją mądrość. Nie mniej rozczarowująca okazała się sama Helena, grana przez Lupitę Nyong’o, stanowiąca kreację znacznie mniej wyrazistą niż postać jej siostry Klitajmestry, w którą wcieliła się ta sama aktorka. Warto jednak zaznaczyć, że otrzymała ona bardzo mało czasu ekranowego, by zaznaczyć swoją obecność, co zabawnie kontrastuje z olbrzymim rozgłosem wywołanym samą decyzją castingową.