Wola mocy, teatr śmierci – recenzja filmu „Lamaland” – Nowe Horyzonty 2025

Chociaż utrzymana w powolnym tempie fabularna narracja jest ledwie pretekstowa, złożony z pieczołowicie zakomponowanych obrazów film aż gęsty jest od znaczeń. Prezentowana z drobiazgową dokładnością rzeczywistość w fazie rozkładu przypomina martwe natury dawnych mistrzów. Raz tonąca w mroku, innym razem rozświetlona mglistym blaskiem, zdaje się nadawać poszczególnym przedmiotom metaforyczne znaczenia. Te z kolei przeglądają się w sobie nawzajem niczym w zwierciadle – wzmacniając się lub uruchamiając kolejne pokłady skojarzeń. Buzująca od odgłosów dżungla powoli pochłania rachityczny świat ludzkiej cywilizacji, która tak jak i każda utopia skazana jest na niepowodzenie i zagładę. Zestawiani ze światem owadów i zwierząt dwaj starcy zdają się nabierać niemal animalistycznych rysów. Ich wyraziste profile o wydatnych nosach przypominają niekiedy monstrualne ptaki lub karykatury pojawiające się w starych pożółkłych notatnikach, sąsiadujące tam z misternie wyrysowanymi swastykami. Ściśle obciągnięte skórą łysiny korespondują z pojawiającymi się w kadrach wyobrażeniami czaszek. Spękane, brudne stopy, wysokie pomarszczone czoła, zgrabiałe dłonie trzymające zapalone świece i żarówki – wszystko to wygląda jak żywcem wyjęte z naturalistycznych płócien tenebrystów: Caravaggia, de Ribery czy de La Toura.

Zachwycające zdjęcia zestawione zostały z ambientowym wręcz światem dźwięków, absolutnie wybitnie zaprojektowanym i zrealizowanym przez Hideo Shimę. Odgłosy dżungli, buczenie elektryczności, trzaski ledwo słyszalnych, zniekształconych audycji radiowych przeplatają się ze słynnymi utworami muzyki klasycznej oraz wstawkami pieśni afrykańskich lub kompozycji zaczerpniętych z japońskiego teatru kabuki. Ten eklektyczny, a jednak zadziwiająco spójny pejzaż dźwiękowy nie tylko buduje niepokojącą atmosferę filmu, lecz zdaje się sugerować kolejne znaczeniowe tropy. 

Żaba i pies na uwięzi, pająk w słoiku, suche liście i kwiaty, nabita na gwóźdź obierka owocu, sterta starych ubrań, pożółkłe ryciny, kable zwisające ze słupów elektrycznych. Obrazy oglądane przez okrągłe oko prymitywnego projektora lub wizjera w drzwiach. Wszystko mieni się trudnymi do uchwycenia znaczeniami: metafizycznymi, egzystencjalnymi, antropologicznymi, politycznymi. Mamy wrażenie, że nic tu nie jest przypadkowe, wszystko bardzo precyzyjnie zaprojektowane. Niektóre drobiazgi odsłaniają kolejne sensy dopiero z upływem czasu, gdy późniejsze sekwencje powracają do znanych już motywów, wywołując u widza dreszcz małego osobistego olśnienia.

Rozpadający się ludzki świat przywodzi na myśl rzeczywistość znaną z Konia turyńskiego Béli Tarra. Oglądamy ludzi skazanych na śmierć, a może już przebywających „po drugiej stronie” albo jej wypatrujących. Panem tego świata jest Szatan, przez którego śmierć weszła na scenę stworzenia i wciąż nią włada. W tym dominium rozkładu wszelkie nasze starania, krzątactwo, życie według ścisłych reguł i moralnych zasad, nieudolne próby ujarzmienia żywiołu natury czy groteskowe próby twórczości artystycznej skazane są na ten sam marny koniec. Przyspieszony tym, że diabelska nieufność i zawiść wkradają się do wnętrza człowieka (o ile nie z niego pochodzą). Wola mocy jest tylko kolejnym aktorem w teatrze śmierci. W takiej interpretacji dzieło Pablo Sigga jawi się jak jedno wielkie memento mori, przejmujące swoim tragicznym pięknem. Zapewniam jednak, że to tylko najbardziej oczywista warstwa znaczeniowa tego zagadkowego obrazu. Lamaland jest bowiem lądem do samodzielnej eksploracji.