Pod wulkanem – recenzja filmu „Krakatoa” – Rotterdam 2026

Już sama zapowiedź historii młodego rybaka żyjącego na bambusowej platformie u wybrzeży Krakatau, którego codzienność przerywa gwałtowna erupcja i towarzyszące jej tsunami, sugerowała opowieść sytuującą człowieka w cieniu potęgi natury. Skala projektu wykracza natomiast poza ramy pojedynczej projekcji. W Holandii pokazowi towarzyszy instalacja, poszerzająca przestrzenny i zmysłowy wymiar doświadczenia, a poza obiegiem festiwalowym całość rozwija się jako rozleglejszy projekt artystyczny. Obejmuje on album muzyczny Matière’a Mémoire’a, archiwalia wydane na DVD przez Von Archives oraz książkę opublikowaną nakładem Map Productions. Nie jest to więc pojedynczy artefakt, lecz rozpisana na różne media kolekcja, co pozostaje znamienne wobec wrzącego i zmiennokształtnego charakteru katastrofy, którą próbuje uchwycić.

Po seansie dostrzegam wyraźnie, że wstępne intuicje domagają się korekty. Nie chodzi tu o rekonstrukcję kataklizmu ani o historyczne przebudzenie kolosa w 1883 roku, lecz o medytację nad trwaniem i rozpadem, nad ciałem poddanym działaniu żywiołów i nad krajobrazem, który w warstwie plastycznej przechodzi od figuratywnej przestrzeni codzienności ku abstrakcyjnemu oceanowi pęknięć i wyłomów. Sielska panorama archipelagu ustępuje miejsca szczątkowemu kalejdoskopowi detali. Na tle innych przedstawicieli „nurtu wulkanicznego” Casasowi bliżej chyba do islandzkich reminiscencji Chrisa Markera niż do spektakularnych, zanurzonych w lawie pocztówek Maurice’a i Katii Krafftów lub Harouna Tazieffa. A może po prostu sytuuje się gdzieś pomiędzy – jak się tak zastanowić, to całkiem interesujący i różnorodny wycinek kina. Tego ostatniego warto zresztą „odkurzyć” nie tylko z uwagi na polskie korzenie. Pozostawił audiowizualne dzienniki, które docenił sam Godard, umieszczając Les Rendez-vous du diable na swoim osobistym podium w 1959 roku.