My old friend – o filmie „Absolwent” Mike’a Nicholsa

Drugi w karierze film Mike’a Nicholsa, zrealizowany tuż po ogromnym sukcesie debiutanckiego Kto się boi Virginii Woolf? z Elizabeth Taylor i Richardem Burtonem, wnosi do filmografii reżysera nie tylko kolor, ale również młodość. Gorzkie riposty dojrzałego małżeństwa w kryzysie mają swój ciąg dalszy w Absolwencie w postaci krytyki konwenansu i hipokryzji klasy średniej zestawionych z młodocianą nieporadnością w prowadzeniu elitarnych gier towarzyskich. Dramat po raz kolejny miesza się z inteligentnym humorem, z którym kojarzony był artysta. Na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, nim został nagradzanym filmowcem, tworzył wraz z Elaine May niezwykle popularny komediowy duet. W roku 1962 wystąpili nawet wspólnie z Marylin Monroe na urodzinach prezydenta Kennedy’ego. Nichols i May mieli przygotowanie aktorskie dzięki kursom teatralnym i praktyce sceny improwizowanej. Przeszli też podobną drogę twórczą zwieńczoną własnymi filmowymi produkcjami – choć Elaine May nie miała tyle szczęścia do nagród i przychylności widowni i krytyków, co jej sceniczny partner. Ten bowiem już za wspomniany debiut nominowany był do nagród Akademii w trzynastu kategoriach. Oscara za reżyserię przyniósł mu jednak dopiero Absolwent. Historia Mike’a Nicholsa wydawać by się mogła spełnieniem amerykańskiego snu. Do Nowego Świata dostał się w wieku siedmiu lat, uciekając wraz z młodszym bratem z pogrążającego się w militarystycznej i antysemickiej furii Berlina, by stać się jednym z najpopularniejszych twórców Amerykańskiej Nowej Fali – Nowego Hollywood. Nie miał jednak ambicji dokonania przewrotu. Jego kino, choć odwołujące się do konfliktu pokoleniowego, poczucia kresu pewnej formacji społecznej, zmęczenia niespełnioną obietnicą luksusowego dobrostanu, sytuuje się w bezpiecznym kinematograficznym centrum. Pozostaje zyskowne dla producentów oczekujących komercyjnego sukcesu, ale udaje mu się przemycić artystyczny sznyt czy sceptycyzm wobec konserwatywnych wartości. W erze autorskiego przełomu w kinie amerykańskim producenci przekonali się, że również finansowanie ambitniejszych propozycji może okazać się zyskowne. Benjamin Braddock nie sięga po broń, nie żyje poza prawem jak wskrzeszeni w tym samym roku przez Arthura Penna Bonnie i Clyde. Przeciwnie, okazuje się podatnym na manipulację chłopcem z dobrego domu, który w brawurowej ucieczce od konformizmu porywa ze sobą córkę pani Robinson. Nie angażuje się w żaden z politycznych sporów rozrywających Amerykę lat sześćdziesiątych, ale rusza sportowym samochodem w podróż w nieznane przy dźwiękach folkowych songów Paula Simona i Arta Garfunkela. Dyskretny urok pozornej uniwersalności tej opowieści o komfortowej rebelii, dorastaniu i stawaniu się wolnym, pociągał wówczas młodą publiczność, która musiała poczekać jeszcze moment na ekranową reprezentację amerykańskiej kontrkultury. Europejskie kino wyznaczało już nowe granice filmowego języka i obyczaju budząc kontrowersje i ciekawość. Tworząc Absolwenta Mike Nichols korzystał z tych inspiracji. Uwodzić Benjamina Braddocka mogła ponoć sama Jeanne Moreau w roli Pani Robinson, jednak aktorka odrzuciła propozycję. Ekranowy romans podszyty skandalem wciąż jednak ma w sobie coś z twórczości Claude’a Chabrola czy Louisa Malle’a.